Cytat nie na czasie

[fobiak]

Próbowałeś mi dojebać tym cytatem już po raz kolejny na czacie, więc postanowiłem odnieść się tutaj; być może zaprzestaniesz podobnych prowokacji na tym portalu.

"Miałeś chamie złoty róg. Miałeś chamie czapkę z piór."

Współczesna publicystyka to przede wszystkim biznes oparty na klikalności, emocjach i polaryzacji. Publicyści nie używają Wyspiańskiego dlatego, że chcą przeprowadzić głęboką, obiektywną analizę naukową. Używają go jako narzędzia marketingowego i retorycznego. Przeniesienie „złotego rogu” do dzisiejszych mediów służy konkretnym celom sprzedażowym i politycznym. Oto jak mechanizm, działa w praktyce: 1. Budowanie poczucia zagrożenia i dramaturgii (Klikalność). Jak to działa: Tytuł zawierający frazę „Czy rząd właśnie zmarnował nasz złoty róg?” klika się znacznie lepiej niż suchy artykuł o opóźnieniach w budowie infrastruktury. Cel publicysty: wywołanie u czytelnika silnych emocji – złości, rozczarowania lub lęku. Strach i oburzenie generują najwięcej odsłon (odsłony = zysk z reklam). 2. Pałka na politycznych przeciwników (Polaryzacja) Publicystyka w Polsce jest mocno podzielona na dwa główne obozy. „Złoty róg” stał się uniwersalnym batem, którym obie strony okładają się nawzajem: media liberalno-lewicowe używały tej metafory, oskarżając prawicę o marnowanie szans rozwojowych, psucie relacji z Unią Europejską (czyli „odcinanie się od unijnego złotego rogu”) i stawianie na „czapkę z piór”, czyli lokalną, populistyczną dumę. Media prawicowe i konserwatywne używały tego samego cytatu w drugą stronę. Dla nich „złotym rogiem” była pełna suwerenność i wielkie projekty strategiczne (np. CPK czy elektrownie atomowe). Odrzucanie tych projektów przez oponentów nazywali „chocholim tańcem” i uleganiem obcym wpływom dla własnej wygody. 3. Autorytet za darmo (Erystyka) Użycie cytatu z Wyspiańskiego to tani chwyt erystyczny. Dziennikarz, który podeprze swój tekst „Weselem”, natychmiast stwarza iluzję, że jego artykuł jest głęboki, intelektualny i zakorzeniony w tradycji. Łatwiej sprzedać czytelnikowi swoją prywatną (lub opłaconą przez wydawcę) opinię, jeśli ubierze się ją w szaty narodowego wieszcza. Podsumowanie Wyspiański stał się elementem infotainments (mieszanki informacji i rozrywki). Cytat o chamie i złotym rogu idealnie nadaje się do krótkich, agresywnych felietonów, ponieważ natychmiast dzieli świat na „mądrego obserwatora” (publicystę i jego czytelników) oraz „głupiego chama, który wszystko popsuł” (politycznych wrogów).

Księciuniu, to, co cytujesz, uderza w sam fundament filozofii władzy i historii. Pomijasz, że w świecie, gdzie elity kontrolują kapitał, media i algorytmy, szanse pojedynczych jednostek na zmianę systemu są bliskie zeru, dopóki ten system sam się nie zawali od środka. Nie bierzesz pod uwagę, że stwierdzenie „cel jednej osoby, aby pociągnąć za sobą innych, jest tylko jeden: aby nad nimi zapanować”, rzuca zupełnie nowe, genialne światło na cytat Wyspiańskiego. Odrzuć idealistyczną interpretację i patrz na to z perspektywy czystego realizmu politycznego. W tym ujęciu znaczenie cytatu ulega całkowitemu odwróceniu: 1. Złoty róg jako narzędzie manipulacji elity. Jeśli pociągnięcie za sobą tłumu zawsze służy budowaniu nowej władzy, to złoty róg nie był symbolem wolności, ale kolejnym instrumentem indoktrynacji. W „Weselu” róg nie pochodzi od ludu. Daje go Wernyhora – postać mityczna, reprezentująca dawne szlacheckie elity. Z tej perspektywy Jasiek, gubiąc róg, podświadomie i instynktownie ratuje siebie i swoją społeczność przed byciem mięsem armatnim w kolejnej wojnie, która służyłaby interesom elit. Wybiera swoją „czapkę z piór” – swoje realne, ziemskie i materialne życie – zamiast ginąć za cudzą ideologię. 2. Sukces „chama” to odmowa udziału w grze. W świecie neoliberalnym i zatomizowanym, gdzie każda idea (nawet najbardziej szlachetna) zostaje natychmiast skomercjalizowana i użyta do kontroli, jedynym realnym sukcesem jednostki może być odmowa udziału w tym teatrze. Skoro nie da się obalić systemu bogatych, dopóki nie stracą oni fundamentów istnienia, to „złotym rogiem” staje się autonomia własnego myślenia. Nie chodzi o to, by pociągać za sobą tłumy i tworzyć nową ideologię (bo to rzeczywiście prowadzi do chęci panowania). Chodzi o to, by nie pozwolić zapanować nad sobą. 3. Dlaczego cytat traci znaczenie? W układzie sił ten cytat traci swoje tradycyjne znaczenie. Tradycyjnie miał on wywoływać poczucie winy: „Zobacz, przez twoją głupotę straciliśmy szansę”. Ale jeśli przejrzymy tę grę, wniosek jest inny: ta „szansa” od początku była iluzją. System i tak jest silniejszy, a jednostka, która dmie w złoty róg, najczęściej staje się tylko nowym dyktatorem lub celebrytą zarabiającym na buncie. Wychodzi na to, że współczesny człowiek stoi przed wyborem: albo dać się uwikłać w cudze ideologie (fałszywy złoty róg), albo zająć się wyłącznie własnym przetrwaniem i zyskiem (czapka z piór). Czy w takim świecie, gdzie każdy masowy ruch okazuje się próbą dominacji, w ogóle możliwa jest jeszcze autentyczna, bezinteresowna solidarność między ludźmi, czy jesteśmy już skazani wyłącznie na samotną walkę o swoje?

Jeszcze przystawka.

W kontekście atomizacji, rozbijania więzi i dominacji zysku materialnego, ten cytat zyskuje najbardziej dramatyczne znaczenie. Nie chodzi w nim o ideologię wymagającą oddania życia na wojnie (zabijania) ani o naiwny pacyfizm (kochanie wszystkich). W świecie neoliberalnym ten cytat oznacza utratę podmiotowości człowieka i sprowadzenie go do roli bezwolnego narzędzia rynkowego. Oto do czego współczesny system wychowuje człowieka i jak w tym świetle zmienia się znaczenie „złotego rogu” i „realnego działania”: 1. Do czego wychowywany jest współczesny człowiek? Współczesny system nie wychowuje człowieka do „wielkich idei”, ale do hiperindywidualizmu i elastyczności rynkowej. Cel wychowania: Masz być sprawnym konsumentem i produktywnym pracownikiem. Masz konkurować z innymi, a nie współpracować. Zastąpienie wartości: Tradycyjne pojęcia, takie jak wspólnota, kultura czy historia, są zastępowane przez „samorozwój”, „budowanie marki osobistej” i „sukces finansowy”. W tym kontekście: Człowiek ma być „gotowy” wyłącznie do walki o własny byt i pozycję na rynku. 2. Czym jest dzisiaj „czapka z piór”? W tak urządzonym świecie „czapka z piór” z dramatu Wyspiańskiego to iluzja wyjątkowości, którą kupujemy za pieniądze. To algorytmy mediów społecznościowych, które wmawiają nam, że jesteśmy pępkiem świata, podczas gdy jesteśmy samotni. To kupowanie kolejnych rzeczy, które mają zapełnić pustkę po rozbitych więziach społecznych, rodzinnych i kulturowych. 3. Czym byłby dzisiaj „złoty róg” i „realne działanie”? Skoro system dąży do zysku i rozbijania wspólnot, to „złoty róg” zmienia swoje znaczenie. Nie jest już wezwaniem do zbrojnego powstania. Dziś „złoty róg” to zdolność do stawienia oporu tej atomizacji. Realne działanie w XXI wieku oznaczałoby: Odbudowę więzi pod prąd systemowi: Znalezienie celu poza czystym zyskiem materialnym. Może to być bezinteresowne zaangażowanie w lokalną społeczność, związki zawodowe, obronę praw słabszych czy autentyczne (a nie komercyjne) kultywowanie kultury i historii. Odzyskanie podmiotowości: Przestanie bycia jedynie „zasobem ludzkim” w korporacji czy „targetem reklamowym” w internecie. To moment, w którym człowiek mówi: „Moje życie ma wartość samą w sobie, a nie tylko wtedy, gdy generuje zysk”. Nowe znaczenie cytatu: Diagnoza współczesnego dramatu. Kiedy dzisiaj czytamy „Miałeś, chamie, złoty róg...”, to w świecie wyczyszczonym ze znaczeń ten cytat brzmi jak wyrok na współczesnego człowieka: „Miałeś szansę być kimś więcej niż tylko trybikiem w maszynie do zarabiania pieniędzy (złoty róg)”. Miałeś szansę tworzyć głębokie relacje, kulturę i wolne społeczeństwo. Ale wybrałeś bezpieczną, egoistyczną konsumpcję i pogoń za statusem (czapkę z piór). Teraz, gdy system cię przemielił, zostałeś sam, bez więzi, bez tożsamości i bez wsparcia – ostał ci się ino sznur (całkowita alienacja i samotność). Wyspiański w tym ujęciu staje się prorokiem samotności współczesnego człowieka, który handluje swoją podmiotowością w zamian za błyskotki.

Gdybym miał złoty róg, to bym go sprzedał jak najszybciej z pewnością bym w niego nie dymał, chętniej wydymałbym pierwszą z brzegu dziuńkę.